W poszukiwaniu Necronomiconu, część 2: Necronomicon

Autor: Kormak

Lovecraft sam wymyślił tę nazwę. Jak pisze w jednym ze swoich listów, słowo przyszło mu na myśl podczas snu. Nie znaleziono żadnego dowodu na to, że nazwa ta znana była przed nim, więc jako pewnik należy przyjąć, że jest ona jego autorstwa. Pochodzenie jest zatem niedwuznaczne, ale źródłosłów przynosi już więcej kłopotów. Większość tłumaczy tytuł Necronomicon* (Necronomicon, l.p.; Necronomica, l.m.) jako Book Of The Dead Names (księga umarłych imion lub księga imion zmarłych). Jest to jednak błędne tłumaczenie. Oto jak różni badacze starają się przetłumaczyć tytuł księgi:

Z języka greckiego:

nekros - nekros (umarły, martwy, zwłoki).

onoma - (imię, tytuł, rzeczownik); połączenie z -ikon jest błędne, gdyż właściwa tu końcówka to onomat-; np. onomatomania (obsesja na punkcie słów bądź imion).

onyma - onyma (imię); np. pseudonim, anonim etc.

nomen (łac.; nomin-) - również błędne i niemożliwe do zastosowania.


Lub:

nekros

nomikon - księga imion; takie słowo nie istnieje.
 

Sam Lovecraft w Historii Necronomiconu:


nekros - nekros (zwłoki, umarły, zmarły).

nomos - nomos (prawo).

eikon - eikon (obraz, wizerunek).
 

Przypisanie greckiemu tytułowi arabskiego autora nie dziwi. Była to w dawnych czasach powszechna praktyka, np. księga Ptolemeusza Megale Syntaxis Tes Astronomias jest bardziej znana pod arabskim tytułem Almagest (prawidłowo: Tabrir al. Maghesti), który powstał po błędnym przetłumaczeniu. Wiele klasycznych dzieł znamy tylko dzięki temu, że to Arabowie ocalili je od zapomnienia. HPL był na dobrej drodze, wychodząc od nomos, ale błędnie poprowadził to do eikon.

Źródłosłów nom- pochodzi z rodziny słów, w której znajduje się m.in. czasownik nemein -  (rozdzielać, wklejać, radzić sobie), rzeczownik  nomos (prawo, używanie, zwyczaj) i kombinowana forma nomia (rozdzielanie, umawianie się), której używa się w nazewnictwie takich nauk jak astronomia. Wydaje się, że właśnie to ostatnie najtrafniej odnosi się do nazwy Lovecrafta, sugeruje naukowe badania nad  zmarłymi. Według tej interpretacji, taka nauka nazywałaby się nekronomia.

Jest i druga możliwość - tłumaczenie tytułu jako Zwyczaje umarłych. Jeszcze inni proponują, wywodząc źródłosłów nom- od takich greckich słów, jak okolica i (polityczny) dział, tłumaczyć Necronomicon jako Przewodnik [księga] po Okolicach [zamieszkanych przez] Umarłych. Następna możliwość związana jest ze słowem -nomia (kierownictwo, kontrola), tak jak ekonomia, ekonomika, czyli arystotelesowska sztuka zarządzania domem, gospodarstwem domowym, co daje nam kolejne tłumaczenie - Kierowanie umarłymi. Jak można zauważyć, nie jest to zbyt odległe wyobrażenie od tego, jakie miał o swej księdze sam autor w pierwszych opowiadaniach, w których się pojawiła (The Festival i The Hound).

Ostatnia z proponowanych wersji wychodzi z połączenia nie trzech, a dwóch wyrazów: nekros (umarły) i nomikos (prawnik), ale propozycja tłumaczenia Necronomiconu jako Księgi zmarłych prawników jakoś nie wydaje się właściwa...

Badacz S. T. Joshi w swoim posłowiu do Historii Necronomiconu wskazuje na podobieństwo nazw Necronomicon i Astronomica Maniliusza (Astronomica, l.m.; Astronomicon, l.p.), łacińskim traktatem o astronomii. Lovecraft znał i cytował to dzieło, o czym możemy się przekonać czytając jego artykuł Mysteries of the Heavens (Tajemnice Niebios), opublikowany 9 kwietnia 1915 roku w Asheville Gazette News. HPL pisze tam: Maniliusz, odnosząc się do Drogi Mlecznej w swoim "Astronomiconie" [...].

Joshi rozbija tytuł na: nekros - (umarły),  nemein - (rozważać, traktować), -ikon -  (przymiotnikowy przyrostek jednoznaczny z łacińskim -icum; angielskim -ic, -ical; polskim -iczny). Widać tu, że naciągana interpretacja -ikon jako eikon (obraz, wizerunek = księga) jest niepotrzebna. Tak więc S. T. Joshi tłumaczy greckie Nekronomikon jako Księga dotycząca umarłych.

W filmach Evil Dead II i Army Of Darkness" pojawia się jeszcze inny wariant.  Pojawia się tam księga Necronomicon ex Mortis. Jest to błędna forma łacińska. Poprawnie tytuł powinien brzmieć albo ex Morte (od śmierci), albo, co bardziej prawdopodobne, ex Mortuis (od umarłych).

--


* -  Jeśli słowo Necronomicon miałoby być pochodzić z greckiego, to powinno być zapisane jako Nekronomikon. W języku greckim litera c nie występuje.



blog comments powered by Disqus